Kuran’a göre miras paylaşımı ve matematik

Ateist forumlarında ve İslam’a hizmet için bilgi veren web sitelerinin bunlara cevaben hazırlanmış sayfalarında rastladığım aşağıdaki soru için anlama sıkıntıları yaşandığını gözlemlediğim için matematik olarak daha kolay anlaşılmasını sağlayacağını düşündüğüm ifadelerimi paylaşıyorum.

Öncelikle inkarcılar tarafından yaygın olarak belirtilen soruları anlamak için ilgili alıntıya bakalım:

“Soru : Nisa, 4/11,12,176 ayetlerine göre miras:

bir adam öldü ve geride üç kız evlat, bir ana, bir baba ve eşini (ölen adamın anne ve babası) bıraktı.
Üç kız evlata mirasın 2/3 ü, ana ve babanın her birine 1/6, karısına 1/8 kalacaktır. (2/3)+(1/6)+(1/6)+(1/8 )= 27/24 = 1,125 bulunur! (1,0 olması gerekirdi!..)

Bir adam ölür ve geride anası, karısı, ve iki kızkardeş kalır. Anaya mirasın 1/3 ü, karısına mirasın 1/4 ü, iki kızkardeşe de toplam 2/3 ü kalacaktır: (1/3)+(1/4)+(2/3)= 15/12= 1,25!.. Neden 0,25 fazla çıkıyor. İnkarcılara karşı ne denmelidir?”

Şimdi de ilgili ayetlerin kuranmeali.org sitesi üzerinden alıntıladığım Diyanet İşleri tarafından oluşturulan Türkçe anlamlarına bakalım:

Nisa 11: “Allah, size, çocuklarınız(ın alacağı miras) hakkında, erkeğe iki dişinin payı kadarını emreder. (Çocuklar sadece) ikiden fazla kız iseler, (ölenin geriye) bıraktığının üçte ikisi onlarındır. Eğer kız bir ise (mirasın) yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa, geriye bıraktığı maldan, ana babasından her birinin altıda bir hissesi vardır. Eğer çocuğu yok da (yalnız) ana babası ona varis oluyorsa, anasına üçte bir düşer. Eğer kardeşleri varsa, anasının hissesi altıda birdir. (Bu paylaştırma, ölenin) yapacağı vasiyetten ya da borcundan sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan, hangisinin size daha faydalı olduğunu bilemezsiniz. Bunlar, Allah tarafından farz kılınmıştır. Şüphesiz Allah, hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.”

Nisa 12: “Eğer çocukları yoksa, karılarınızın geriye bıraktıklarının yarısı sizindir. Eğer çocukları varsa, bıraktıklarının dörtte biri sizindir. (Bu paylaştırma, ölen karılarınızın) yaptıkları vasiyetlerin yerine getirilmesi, yahut borçlarının ödenmesinden sonradır. Eğer sizin çocuğunuz yoksa, bıraktığınızın dörtte biri onlarındır. Eğer çocuğunuz varsa, bıraktığınızın sekizde biri onlarındır. (Yine bu paylaştırma) yaptığınız vasiyetin yerine getirilmesinden, yahut borçlarınızın ödenmesinden sonradır. Eğer kendisine varis olunan bir erkek veya bir kadının evladı ve babası olmaz ve bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa, ona altıda bir düşer. Eğer (kardeşler) birden fazla olurlarsa, üçte birde ortaktırlar. (Bu paylaştırma varislere) zarar vermeksizin yapılan vasiyetin yerine getirilmesinden, yahut borcun ödenmesinden sonra yapılır. (Bütün bunlar) Allah’ın emridir. Allah, hakkıyla bilendir, halîmdir (hemen cezalandırmaz, mühlet verir.)”

Nisa 176: “Senden fetva istiyorlar. De ki: “Allah, size “kelâle” (babasız ve çocuksuz kimse)nin mirası hakkında hükmünü açıklıyor: Çocuğu olmayan bir kişi ölür de kız kardeşi bulunursa, bıraktığı malın yarısı onundur. Eğer kız kardeşi ölür ve çocuğu da bulunmazsa, erkek kardeş ona varis olur. Eğer kız kardeşler iki iseler, (erkek kardeşin) bıraktığının üçte ikisi onlarındır. Eğer kardeşler erkekli kızlı iseler, o zaman (bir) erkeğe, iki kızın hissesi kadar (pay) vardır. Sapmayasınız diye Allah size (hükmünü) açıklıyor. Allah, her şeyi hakkıyla bilendir.”

Şimdi de konuyla ilgili anlamayı kolaylaştıracağını umduğum yaklaşıma geçelim.

Öncelikle şunu belirtmek isterim; Kuran-ı Kerim hepimizin malumu olduğu üzere Arapça olarak indirilmiştir. Bir hayat kitabı olarak da çok derin anlamlar içermektedir. Dolayısıyla Türkçe anlamlarını düşünürken doğrudan çeviri karşılığı olan kelimelerle yetinmemeli bütün bir mana yakalanmaya çalışılmalıdır.

Bu girizgahta inkarcı sorusu olarak belirtilen soruların özellikle karmaşıklaştırıldığını ve bu yolla zihinleri bulandırma gayreti taşıdığını belirtmek gerekir. Bu nedenle inkarcılara ve buna yönelik cevap vermeye çalışan Müslüman kardeşlerime şu şekilde daha sade bir soru üzerinde düşünmelerini tavsiye ediyorum (birinci sorunun daha sade hali olarak):

“bir adam öldü ve geride sadece üç kız evlat bıraktı”

Diğer sorulara da geleceğiz ama başlangıç olarak öncelikle bu durumu düz bir Türkçe karşılık olarak okuyacağımız çeviri ve bu yolla aklımızda basit olarak oluşacak ilk anlam üzerinden hesaplamaya çalışalım.

(Bu arada doğru yazım şeklinin “evlata” değil “evlada” olması gerekir. Arapçadan Türkçeye çevirme durumu olmadan da kendi dilimizi yanlış kullanabileceğimizi görüyoruz bu şekilde.)

Bu durumda şöyle bir iddia ortaya çıkacaktır: “Üç kız evlada mirasın 2/3’ü kalır, bu durumda da toplam 1 etmez. Toplam 1 etmediğine göre…???!!!”

Diğer soruların cevabını anlamak için öncelikle ilgili İslam karşıtlarının ve cevaplandırmaya çalışan Müslüman kardeşlerimin daha sade bir durum olarak bunu düşünmesi gerekir.

(Bu araya düşünme süresi bırakalım)

Bunu bir süre düşünüp manayı sindirdiysek şimdi işin matematiğine geçelim. Bunun için ilk yapılması gerekense denklem yazılmadan önce problemin paragrafının doğru anlaşılmasıdır. Bunun içinse bu ayetlerde mirasçılara düşer olarak buyrulan hükümlerin “oran” değil “birim” kavramlarının ışığında anlaşılması, hatta belki de bu ayetlerin “birim” kelimesi yardımıyla çevrilmesi daha doğru olacaktır kanaatindeyim. Kaldı ki ilk cümledeki “erkeğe iki dişinin payı kadarını emreder” ifadesi haricinde de Diyanet İşleri mealinde bu ayetler için “pay” ve “oran” kelimelerinin kullanılmadığını da gözden kaçırmamak gerekir. Bu sayede en azından hatalı anlamaya doğrudan kaynak olacak bir kavram kullanılmamış olmaktadır.

Şimdi de işin matematiğine devam edelim. Problemimizin denklemini yazalım ve denklemlerde bilinmeyen için kullanılan “X”ten de, yani birim kavramından da, yararlanarak ilerleyelim.

“bir adam öldü ve geride sadece üç kız evlat bıraktı”

durumu için;

Üç kız evlada düşen: 2X/3

olarak karşımıza çıkacaktır. Bu durumda 2X/3 = 1 diyoruz ve öncelikle X’in değerini 3/2 olarak buluyoruz. X’i bulduğumuza göre üç kız evladın her birine düşenin 1/3 orana karşılık gelen pay olduğunu anlıyoruz.

Buraya kadar olan kısmı anladıysak aynı mantıkla devam edelim ve şimdi de yanlışlık iddiasındaki sorulara geçelim.

“bir adam öldü ve geride üç kız evlat, bir ana, bir baba ve eşini (ölen adamın anne ve babası) bıraktı.”

durumu için;

Üç kız evlada düşen: 2X/3
Anaya düşen: X/6
Babaya düşen: X/6
Karısına düşen: X/8

Yani gördüğümüz gibi, ilgili mirasçılara düşen miras oranlarını bulmak için öncelikle bu durumdaki X’in ne olduğunu bulmamız gerekmektedir. Bu durum için denklemimizi yazalım:

2X/3 + X/6 + X/6 + X/8 = 1

Bu da demektir ki 27X/24 = 1

O zaman X=24/27

Şimdi mirasçıların oranlarını bulmak için bulduğumuz X’i yerlerine yazalım (yani asıl şimdi bilinmeyenden arındırılmış olan “oran”ı bulalım):

Üç kız evlada düşen: 16/27
Anaya düşen: 4/27
Babaya düşen: 4/27
Karısına düşen: 3/27

16/27 + 4/27 + 4/27 + 3/27 ise 1’e eşittir.

Toplamın 1 ettiğini gördüğümüze göre diğer soruya geçelim.

“Bir adam ölür ve geride anası, karısı, ve iki kızkardeş kalır.”

durumu için;

Anaya düşen: X/3
Karısına düşen: X/4
İki kız kardeşe düşen: 2X/3

Yine denklemimizi yazalım;

X/3 + X/4 + 2X/3 = 1

Yani 15X/12 = 1

O zaman X = 12/15

Şimdi mirasçıların oranlarını bulmak için bulduğumuz X’i yine yerlerine yazalım:

Anaya düşen: 4/15
Karısına düşen: 3/15
İki kız kardeşe düşen: 8/15

Bu şekilde kendi yanlış anlamaları dolayısıyla Kuran’da hata olduğunu ve bu hatayı Hz Ömer’in gidermeye çalıştığını iddia edenlerin bir kez daha ne kadar büyük bataklığın içinde bulunduklarını tekrar ortaya koymuş oluyoruz. Belki de bu şahsiyetlerin kafasını “Tereke”, “Avliye” ve “Reddiye” gibi kavramlar karıştırıyordur, orasını da bilemiyoruz. Eğer öyle ise de yukarda belirtmeye çalıştığım yöntemi izleyerek de doğru yolu bulabileceklerini umuyorum. 

Müslümanları “dogmatik” olarak tanımlayarak küçük görmeye çalışanlara yönelik şunu da belirtmek gerekir: Evet, Müslümanlar Allah’ın ve O’nun Resul’ünün (sav) bildirdiklerine kayıtsız şartsız iman ederler. Bu bildirilenlerin kesin olarak doğru olduğu gerçeğini tekrar tekrar tecrübe ederek hem aklen hem de kalben anlamışlardır çünkü. Onun için şunu belirtmekte de fayda görüyorum; eğer İslam’ın gereği olan bir şey inkar edene mantıksız geliyorsa ya o kendi mantıksızlığındandır ya da doğru anlamamıştır. Eğer benim yazdıklarımda da akla yatmayan bir şey varsa ya anlayan yanlış anlamıştır ya da ben yanlış yazmışımdır. Dolayısıyla hiçbir yanlışın kesinlikle İslam’a mal edilmemesi gerekir. Yazdıklarımda yanlış olduğunu fark den olur da beni uyarırsa ayrıca memnun olurum.
Allah hatalarımızı ve günahlarımızı bağışlasın.

 

***

Haşr 23: “O, kendisinden başka hiçbir ilâh bulunmayan Allah’tır. O, mülkün gerçek sahibi, kutsal (her türlü eksiklikten uzak), barış ve esenliğin kaynağı, güvenlik veren, gözetip koruyan, mutlak güç sahibi, düzeltip ıslah eden ve dilediğini yaptıran ve büyüklükte eşsiz olan Allah’tır. Allah, onların ortak koştuklarından uzaktır.”

Amenna ve saddakna – İşittik, iman ettik, inandık ve tasdik ettik

Kuran’a göre miras paylaşımı ve matematik” üzerine 2 yorum

  1. Ben hukuka aşina olduğumdan anladım (tam sayı, ilk önce birim hisse hesaplanıp sonra hesap formüle rakamlar oturtulunca .O değerler çarpılınca tam olarak çıkıyor .)yani tapudaki hisselerin payların hisseler karışık olduğunda tam bölünmenin sağlanabileceği payda sayısının bölünebilecek sayıya /paylara göre ulaştırılıp onun üzerinden hisseler üzerinde işlem yapılabilmesi gibi .Ancak daha anlaşılabilir olması için hem erkek hem kız 3nadet ve anne baba ve 2 de eş olduğu yani mirascı olabileceklerin tamamının veya sadece baba -nın olmadığı bir hesabı örnek olarak koymak daha yararlı olur kanaatindeyim.

    Cevapla

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s